STEM łączy naukę, technologię, inżynierię i matematykę, natomiast STEAM uzupełnia te obszary o sztukę. Zestawy kreatywne mogą wspierać takie podejście, gdy dziecko nie tylko wykonuje pracę plastyczną, lecz także eksperymentuje, projektuje, mierzy, buduje i poprawia swoje rozwiązania.
Zabawa w duchu STEM lub STEAM nie musi odbywać się w laboratorium ani wymagać skomplikowanych robotów. Jej podstawą jest pytanie, problem do rozwiązania i możliwość samodzielnego sprawdzenia różnych pomysłów.
Dlatego koło garncarskie, masa plastyczna, podświetlana tablica czy zestaw do tworzenia wzorów mogą stać się narzędziami edukacyjnymi. Kluczowe znaczenie ma jednak sposób wykorzystania produktu.
STEM to skrót od angielskich słów:
UNESCO opisuje STEM jako obszar wspierający między innymi krytyczne myślenie, kreatywność i rozwiązywanie problemów. W praktyce edukacyjnej nie chodzi wyłącznie o naukę czterech oddzielnych przedmiotów. Ważne jest integrowanie różnych umiejętności podczas wykonywania konkretnego zadania.
Dziecko może na przykład zaprojektować naczynie, dobrać jego proporcje, sprawdzić stabilność, wykonać je z gliny, a następnie ocenić, co trzeba zmienić. W jednym projekcie pojawiają się wówczas materiałoznawstwo, technologia, konstrukcja i pomiary.
STEAM rozszerza STEM o literę A – Arts, czyli sztukę, projektowanie i twórczą ekspresję.
Sztuka nie jest tutaj wyłącznie ozdobnym dodatkiem. Pomaga:
OECD zwraca uwagę, że myślenie kreatywne obejmuje generowanie, ocenianie i ulepszanie pomysłów. Tak rozumiana kreatywność jest potrzebna zarówno podczas tworzenia ilustracji, jak i rozwiązywania problemów naukowych czy technicznych
Nie. Samo malowanie, kolorowanie lub przyklejanie dekoracji jest przede wszystkim aktywnością artystyczną.
Zabawa nabiera charakteru STEAM, gdy dziecko:
Ważne jest zatem nie tylko pytanie „czym bawi się dziecko?”, lecz także „co dziecko ma podczas tej zabawy odkryć lub rozwiązać?”.
Dobrze zaplanowane zadania kreatywne rozwijają kilka grup kompetencji jednocześnie.
Dziecko sprawdza, dlaczego gliniane naczynie się przechyla, dlaczego wzór jest niewyraźny albo dlaczego konstrukcja z masy nie utrzymuje ciężaru.
Najpierw powstaje pomysł, następnie prototyp, test i poprawiona wersja. Jest to uproszczony proces projektowania wykorzystywany również w inżynierii.
Dziecko nie tylko odtwarza instrukcję. Tworzy warianty, zestawia elementy i szuka własnych rozwiązań.
Podczas zabawy można porównywać:
Nie każdy prototyp działa za pierwszym razem. Bezpieczne poprawianie własnych błędów uczy, że niepowodzenie może być źródłem informacji.
Najprostszy sposób polega na dodaniu jednego z pięciu elementów:
„Zbuduj wieżę, używając tylko dwóch kolorów i dziesięciu elementów”.
„Sprawdź, która konstrukcja jest najwyższa i ile centymetrów mierzy”.
„Wykonaj dwie wersje i sprawdź, która działa lepiej”.
„Jak myślisz, co się stanie, gdy zwiększymy nacisk albo zmienimy szerokość podstawy?”.
„Co zmienisz w drugim prototypie?”.
Dzięki tym pytaniom dziecko przestaje być wyłącznie wykonawcą instrukcji i zaczyna działać jak badacz lub projektant.
Koło garncarskie Maped Creativ Terra Pottery jest jednym z przykładów zestawu o szerokim potencjale STEAM. Produkt wykorzystuje napęd silnikowy i pedał, zawiera naturalną glinę samoutwardzalną, narzędzia do formowania oraz materiały do malowania.
Podczas pracy dziecko może obserwować:
Poproś dziecko o wykonanie dwóch naczyń o różnej szerokości podstawy.
Po wyschnięciu porównajcie:
Zadanie łączy obserwację materiału, technologię, konstrukcję, sztukę i pomiary.
Airbrush Maker umożliwia uzyskanie efektu przypominającego rozpyloną farbę przy użyciu flamastrów i elektronicznego urządzenia. Dziecko może tworzyć wzory z szablonami, projektować plakaty oraz łączyć różne techniki plastyczne.
Przygotuj kilka prób, zmieniając jeden parametr:
Dziecko może oznaczyć każdą próbę, porównać rezultaty i wybrać najlepsze ustawienie. Zabawa artystyczna zmienia się dzięki temu w prosty eksperyment.
Podświetlana tablica Lumi’Board pomaga odrysowywać wzory o kilku poziomach trudności. Podstawową aktywnością jest rysowanie, ale tablicę można wykorzystać również do pracy z geometrią i proporcjami.
Starsze dziecko może też powiększyć wybrany wzór, zachowując jego proporcje.
Avatar Studio i Avatar Manga umożliwiają łączenie transparentnych szablonów, odrysowywanie postaci oraz dodawanie własnych szczegółów. Każdy z zestawów rozwija głównie kompetencje artystyczne, ale można rozszerzyć zabawę o matematykę i logiczne klasyfikowanie.
Wybierzcie kilka kategorii, na przykład:
Dziecko może tworzyć kolejne kombinacje, zaznaczając je w tabeli. W prostszej wersji wystarczy policzyć gotowe projekty. W trudniejszej można obliczyć liczbę możliwych połączeń.
Masa plastyczna jest dobrym materiałem do tworzenia modeli i prototypów. Akcesoria do wyciskania umożliwiają przygotowywanie powtarzalnych elementów o różnych przekrojach.
Celem jest zbudowanie mostu, który:
Po pierwszej próbie dziecko może pogrubić podpory, zmienić kształt przęsła lub skrócić konstrukcję. Najważniejsze jest porównanie projektu przed testem i po teście.
Układanie pikselowego wzoru może rozwijać orientację na siatce, rozumienie sekwencji i symetrii. Sześcienne koraliki wodne Pixel Factory są idealne do takich zajęć.
Dorosły przygotowuje prostą instrukcję, na przykład:
Zestaw kreatywny nie staje się produktem STEM lub STEAM wyłącznie dlatego, że rozwija kreatywność. Potrzebny jest jeszcze problem do rozwiązania, proces projektowania, eksperyment, pomiar albo świadome wykorzystanie technologii.
Produkty Maped Creativ mogą stanowić punkt wyjścia do takich aktywności. Największy potencjał mają zestawy, które umożliwiają tworzenie przestrzennych konstrukcji, testowanie różnych rozwiązań i poprawianie projektu.
Dobrze prowadzona zabawa uczy dziecko nie tylko „jak coś zrobić”, ale również:
